B. Kopczyńska-Jaworska

 

prof. dr hab. BRONISŁAWA KOPCZYŃSKA-JAWORSKA
ur. 01.05.1924 r. – zm. 29.12.2016 r., pochowana na Cmentarzu Starym w Łodzi

emerytowany profesor, w latach 1970–1994 kierownik Katedry Etnografii UŁ
biogram

 

NAUKOWE ZAINTERESOWANIA
Kultura karpacka – pasterska
Metodyka etnograficznych badań terenowych
Antropologia miasta
Dokumentacja i informacja naukowa oraz bibliografistyka etnograficzna

 

WYBRANE PUBLIKACJE
Kultura i metody jej badania
Książki
1971: Metodyka etnograficznych badań terenowych. Warszawa – Łódź: PWN.
Artykuły
1968: Problematyka etnograficznych badań nad współczesnością. „Łódzkie Studia Etnograficzne”, t. 10, s. 23-32.
1972: Zainteresowania badawcze etnografii a pojęcie kultury. „Prace i Materiały Muzeum Archeologicznego i Etnograficznego w Łodzi. Seria Etnograficzna”, nr 16, s. 5-24.
1973: Tendencje badań nad przemianami kulturowymi. [W:] Zmiany kultury chłopskiej – problematyka i metody prac etnograficznych. Red. K. Zawistowicz-Adamska. Wrocław, s. 29-50.
1978: Problematyka i stan badań nad innowacją kulturową. [W:] Tradycja i przemiana. Studia nad dziejami i współczesną kulturą ludową. Red. Z. Jasiewicz, B. Linette, Z. Staszczak. Poznań, s. 93-104.
1981: Przekaz kultury w społeczności wiejskiej. [W:] Etnografia Polska. Przemiany kultury ludowej. T. 2. Red. M. Biernacka. Wrocław, s. 371-389 [wraz z Wandą Paprocką].
1983: Problem świadomości etnicznej i narodowej. Metody i osiągnięcia badań polskiej etnografii. „Lud”, t. 67, s. 155-167.
1989: Problèmes de recherches ethnographiques sur les différents milieux au sein de sa propre société. „Acta Universitatis Lodzensis. Folia Ethnologica”, t. 4, s. 5-16.
1994: Francuskie badania dziedzictwa kulturowego. „Etnografia Polska”, t. 38, z. 1/2, s. 229-234.

 

Górska gospodarka pasterska
Książki
1967: Stosunki gospodarczo-społeczne w tradycyjnej kulturze Karpat Północnych. T. 1 i 2. Łódź: Wydawnictwo UŁ.
1969: Tradycyjna gospodarka sezonowa w Karpatach Polskich. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wydawnictwo PAN.
Artykuły
1957: Hodowla w kulturze tradycyjnej Podhala. „Kwartalnik Historii Kultury Materialnej”, nr 2, s. 291-298.
1959: Materialie k studiu pastierstva na Slovensku. „Slovensky Narodopis”, z. 3, s. 387-432.
1961: Hirtenwesen in den Polnischen Karpaten. [W:] Viehzucht und Hirtenleben in Ostmitteleuropa. Red. L. Földes. Budapest, s. 389-431.
1961: Owcze sery zdobione z Karpat. „Etnografia Polska”, t. 5, s. 197-226.
1962: Gospodarcze i społeczne podstawy pasterstwa tatrzańskiego. [W:] Pasterstwo Tatr i Podhala. Historia osadnictwa i organizacja społeczna pasterstwa oraz słownictwo pasterskie Tatr Polskich i Podhala. T. 4. Red. W. Antoniewicz. Wrocław, s. 107-162.
1964: La vie pastorale dans les ouvrages ethnographiques polonais. [W:] La Pologne au 7e Congrès International des Sciences Anthropologiques et Ethnologiques: essais tirés des recherches contemporaines de l’ethnographie polonaise. Red. K. Dobrowolski. Wrocław, s. 249- 265.
1967: Próba klasyfikacji typów pasterstwa karpackiego. „Etnografia Polska”, t. 11, s. 87-98.
1968: Seasonal economy in the Carpathian Mountains. [W:] Poland at the 8th International Congress of Anthropological and Ethnological Sciences. Red. W. Dynowski. Wrocław, s. 37-50.
1968/1969: Exploitation des terrains montagneux et le développement des rapports fonciers. „Ethnologia Europea”, t. 2/3, s. 210-218.
1969: Gebrauchte Schafskäse in der Karpathen. [W:] Viehwirtschaft und Hirtenkultur. Ethnographische Studien. Red. L. Földes. Budapest, s. 531-544.
1970: Kilka uwag metodologicznych o badaniu obrzędów i zwyczajów pasterskich. „Prace i Materiały Muzeum Archeologicznego i Etnograficznego w Łodzi. Seria Etnograficzna”, nr 14, s. 153-160.
1972: Przydatność określonych metod badawczych w problematyce karpackiej. [W:] L’udova kultura v Karpatach. Bratislava, s. 111-120.
1973: Wollene Hirtentaschen in den Karpaten – ein Beitrag zur kenntnis der Transportmittel und Transporten in der Almwirdschaft in den Karpaten. [W:] Land Transport in Europe. Red. A. Foton, I. Podolak, H. Rassmussen. Copenhagen, s. 325-346.
1980: Economie filière de l’élevage et ses changements. „Acta Universitatis Lodziensis. Seria 1, Nauki Humanistyczno-Społeczne”, R. 35, s. 15-31.
1981: Dyskusyjne problemy syntezy badań nad pasterstwem wysokogórskim. „Etnografia Polska”, t. 25, z. 2, s. 85-96.
1981: La vie agro-pastorale traditionelle et la famille dans les Carpates polonaises. „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace Historyczne”, t. 69, s. 135-148.
2009: Czy „oscypek” jest osobliwością regionalną tylko Podhala? Gospodarka mleczna w Karpatach. [W:] Polska – Słowacja. Pogranicze kulturowe i etniczne. Red. R. Stolična, A. Pieńczak, Z. Kłodnicki. Wrocław – Cieszyn, s. 157-170.

 

Wieś bułgarska i jej przemiany
Artykuły
1971: Warunki bytowe i budżet rodziny wiejskiej w Gramadzie. „Etnografia Polska”, t. 15, z. 1, s. 91-125.
1971: Wieś Gramada, problematyka i organizacja badań. „Etnografia Polska”, t. 15, z. 1, s. 35-40.

 

Wieś polska i jej przemiany
Artykuły
1965: Badania stacjonarne nad kulturą ludową w regionie bełchatowskim. „Zeszyty Badania Regionów Uprzemysławianych”, nr 5, s. 323-330.
1970: Badania etnograficzne nad regionem łódzkim. [W:] Łódź i ziemia łódzka w badaniach Uniwersytetu Łódzkiego w latach 1945-1970. Materiały na Sesję Naukową UŁ z okazji 25-lecia UŁ. Red. W. Welfe. Łódź, s. 37-45.
1976: Przedmiot i zakres opracowania dotyczącego kultury wsi Polski środkowej. [W:] Kultura wsi Polski Środkowej w procesie zmian. T. 1. Red. I. Lechowa, B. Kopczyńska-Jaworska. Łódź, s. 17-37 – „Prace i Materiały Muzeum Archeologicznego i Etnograficznego w Łodzi. Seria Etnograficzna”, nr 19.
1978: Przemiany kulturowej hierarchii wartości na przykładzie stosunku mieszkańców określonych wsi do ziemi. [W:] Premeny ľudových tradícií v súčasnosti. Red. B. Princová. Bratislava, s. 88-103.
1979: Kulturowe uwarunkowanie wzorów spożycia. [W:] Kultura wsi Polski środkowej w procesie zmian. T. 2. Red. I. Lechowa. Łódź, s. 301-318 – „Prace i Materiały Muzeum Archeologicznego i Etnograficznego w Łodzi. Seria Etnograficzna”, nr 20.
1981: Kultura ludowa. [W:] Województwo miejskie łódzkie. Monografia. Zarys dziejów, obraz współczesny, perspektywy rozwoju. Red. H. Mortimer-Szymczak. Łódź, s. 160-177.
2007: Nie tylko Mazowsze. Kultura ludowa Polski Środkowej. [W:] Na styku regionów. Dziedzictwo kultury ludowej województwa łódzkiego. Red. B. Kopczyńska-Jaworska, A. Nadolska-Styczyńska, A. Twardowska. Pułtusk, s. 19-38.

 

Etnologia miasta, kultura robotnicza
Książki
1992: Pracować żeby żyć, żyć żeby pracować. Łódź: PWN – „Łódzkie Studia Etnograficzne”, t. 31 [wraz z Grażyną Ewą Karpińską i Anną Woźniak].
1999: Łódź i inne miasta. Łódź: Instytut Etnologii UŁ.
Artykuły
1979: Kultura środowiska robotniczego Łodzi. „Łódzkie Studia Etnograficzne”, t. 21, s. 15-34.
1980: Zwyczaje i obyczaje ludności. [W:] Łódź. Dzieje miasta do 1918 r. T. 1. Red. B. Baranowski, J. Fijałek. Warszawa – Łódź, s. 493-508.
1983: Working class traditions in Lodz. „Urban Anthropology”, t. 12, nr 3/4, s. 245-262.
1985: Badania kultury robotniczej dużego miasta. „Etnografia Polska”, t. 29, z. 1, s. 65-76.
1987: Antropologia miasta. „Etnografia Polska”, t. 31, z. 2, s. 127-138.
1988: Marriage contract and model wedding in the folk culture and city workers’ culture. [W:] Poland at the 12th Congress of Anthropological and Ethnological Sciences. Red. S. Szynkiewicz. Wrocław, s. 191-206.
1988: Stosunek do pracy zawodowej robotników przedwojennej Łodzi. „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Sociologica”, nr 16, s. 27-40.
1988: The Lodz working class family of inter-war period. Problems of data accumulation and interpretation. [W:] Etnološka stičišča. Zbieżności etnologiczne. Ethnological Contacts 1. Red. N. Jež, S. Kremenšek i in. Ljubljana – Portorož, s. 41-54.
1991: Kulturowe zróżnicowanie mieszkańców Łodzi w okresie międzywojennym i po II wojnie światowej. „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Ethnologica”, nr 5, s. 5-26.
1992: Łódź – the ethnic structure of the city. „Acta Universitais Lodziensis. Folia Ethnologica”, nr 6, s. 11-27 [wraz z Grażyną Ewą Karpińską].
1993: Miasto i miejskość w systemie wartości Polaków. [W:] Miasto i kultura polska doby przemysłowej. Wartości. T. 3. Red. H. Imbs. Wrocław, s. 99-119.
1993: Miasto Łódź – ziemia obiecana czy zły los? [W:] Wybrane problemy etnologii miasta. Red. B. Kopczyńska-Jaworska. Łódź, s. 67-76 – „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Ethnologica”, nr 7.
1995: Różnorodność obyczajów miejskich. [W:] Wielkie miasto: czynniki integrujące i dezintegrujące. Interdyscyplinarna konferencja naukowa, Łódź 17-19 maja 1994 r. T. 1. Red. D. Bieńkowska. Łódź, s. 76-85.
1997: Swój czy obcy – rodzaje dystansu kulturowego. [W:] Polacy – Niemcy – Żydzi w Łodzi w XIX-XX wieku. Sąsiedzi dalecy i bliscy. Red. P. Samuś. Łódź, s. 349-358.

 

Ewangelicy
Książka
2002: Łódzcy luteranie. Społeczność i jej organizacja. Łódź: PTL – „Łódzkie Studia Etnograficzne”, t. 41 [wraz z Krzysztofem Woźniakiem].
Artykuły
1997: Obyczaje codzienne i świąteczne ewangelików łódzkich w ostatnich dwóch stuleciach. [W:] Protestantyzm. Red. J. Drabina. Kraków, s. 115-127 – „Zeszyty Naukowe UJ. Studia Religiologica”, z. 30.
2000: Ewangelicy łódzcy w przestrzeni miasta. [W:] Przestrzeń kulturowego współistnienia. Red. I. Bukowska-Floreńska. Katowice, s. 133-142 – „Studia Etnologiczne i Antropologiczne”, t. 4.

 

Etnografia europejska
Artykuły
1985: Annual Jewish festivals in the eyes of the Polish people. [W:] Proceedings of the 9th World Congress of Jewish studies. T. 2. Jerusalem, s. 67-94.
1991: Theories ethnologiques polonaises sur la différenciation culturelle. [W:] Frontières visibles ou invisibles l’Europe des régions ou des aires culturelles. Deuxième Atelier Européen PACT-EURETHNO, Strasbourg, decembre 1990. Red. J. Bonnet. Strasbourg, s. 122-130.
1994: Entre l’est et l’ouest, le mythe et la réalité polonaise. [W:] Les temps de l’Europe. Temps mythiques européens. Quatrième atelier européen PACT-EURETHNO, Delhpes, septembre 1992. T. 2. Red. J. Bonnet, E. Karpodini-Dimitriadi. Strasbourg, s. 229-235 [wraz z Marcinem Piotrowskim].
2003: Enquêtes dans une ville ouvrière polonaise. [W:] Dimanche en Europe. Red. J. Bonnet. Strasbourg, s. 40-59.
2007: L’attribut festive printanier des jeunes polonais. [W:] Peures et risque au coeur de la fête. Red. J. Bonnet-Carbonell, L. S. Fournier. Paris, s. 211-224.

 

Problemy dokumentacji naukowej
Artykuły
1991: Polskie bibliografie etnograficzne. „Łódzkie Studia Etnograficzne”, t. 30, s. 139-145.
1993: Der Polnische ethnographische Thesaurus. [W:] Systematisieren und Thesauri: Sacherschließung für das Fach Volkskunde / Europäische Ethnologie: Papiere der 3. Tagung der SIEF-Kommission für die Internationale Volkskundliche Bibliographie vom 30. April bis 3. Mai 1992 in Rheinfelden (Schweiz). Bremen, s. 25-33 [wraz z Marią Niewiadomską].
1995: Dokumentacja i informacja w naukach etnologicznych. „Lud”, t. 78, s. 113-126.
1996: Problemy i kontrowersje filmu etnograficznego – obraz a rozumienie znaczeń. „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Ethnologica”, nr 9, s. 93-99.
1999: Dokumentacja i archiwizacja etnograficzna. „Twórczość Ludowa”, nr 3/4, s. 2-8.
2005: Warsztaty Bibliograficzne Internationale Volkskundliche Bibliographie. „Lud”, t. 89, s. 359-366 [wraz z Ingą Kuźmą i Małgorzatą Wilbik].
2009: Problemy dotyczące klasyfikacji i opisu w branżowej bazie bibliograficznej na przykładzie internetowej „Bibliografii Etnografii Polskiej”. [W:] Bibliograficzne bazy danych: kierunki rozwoju i możliwości współpracy. Ogólnopolska konferencja naukowa z okazji 10-lecia bazy danych BazTech, Bydgoszcz 27-29 maja 2009. Red. L. Derfert-Wolf, B. Szczepańska. Bydgoszcz [wraz z Ingą Kuźmą i Małgorzatą Wilbik]
http://www.ebib.info/publikacje/matkonf/mat19/kopczynska_kuzma_wilbik.php

 

PEŁNIONE FUNKCJE, PRZYNALEŻNOŚĆ DO TOWARZYSTW NAUKOWYCH I STOWARZYSZEŃ
członek rad redakcyjnych
„Prace i Materiały Etnograficzne Muzeum Archeologicznego i Etnograficznego w Łodzi” (1988-      1990)
„DWOK” (1988-2012)
„Lud” (1985-1990)
„Etnografia Polska” (1988-1970)
„Biblioteka Etnografii Polskiej” (1971-1979)
„Łódzkie Studia Etnograficzne”
członek Komisji Koordynacji Badań nad Dziejami Wsi Komitetu Nauk Historycznych PAN (od 1969)
członek komitetów naukowych
Komitet Nauk Socjologicznych PAN – Sekcja Etnograficzna (1972-1978)
Komitet Nauk Etnologicznych PAN (od 1979), w tym jako zastępca przewodniczącego (1984-1994)
Komitet Terminologiczny PAN (1980-1986)
Komitet Krajowy MUNAiE (1971-1978)
członek radmuzealnych
Muzeum Archeologiczne i Etnograficzne w Łodzi (1971-1997)
Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie (1983-1989)
Muzeum Budownictwa Ludowego w Olsztynku (1976-1981)
członek Łódzkiego Towarzystwa Naukowego (od 1965)
członek Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego (od 1946). Sprawowała w nim różne funkcje od 1964 jako członek Zarządu, w latach 1967-1976 – sekretarz generalny, 1976-1980 – prezes  od 1995 – wiceprezes, zaś od 1991 – członek honorowy
członek Conseil Permanent de l’Union Internationale des Sciences Anthropologiques et Ethnologiques (1973-1994)
członek Societe Internationale d’Ethnologie et de Folklore (1990-1993)

 

NAGRODY I WYRÓŻNIENIA
Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (2014 rok)
Srebrny Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” (2007 rok)
Odznaka za zasługi dla miasta Łodzi (1994 rok)
Medal Komisji Edukacji Narodowej (1992 rok)
Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1981 rok)
Honorowa Odznaka Miasta Łodzi za zasługi dla województwa łódzkiego (1980 rok)
Medal Uniwersytetu Łódzkiego (1979 rok)
Odznaka „Zasłużony Działacz Kultury” (1975 rok)
Złoty Krzyż Zasługi, Złota Odznaka Uniwersytetu Łódzkiego (1973 rok)
Odznaka 1000-lecia Państwa Polskiego (1968 rok)

 

Wyróżniona licznymi nagrodami Rektora Uniwersytetu Łódzkiego: dydaktyczno-wychowawczą i organizacyjną II stopnia w 1974 i w 1987 roku, a I stopnia w 1989; za kształcenie kadry I stopnia w 1994 roku; indywidualną naukową II stopnia w 1986, naukową zespołową II stopnia w 1988 i 1998 roku. Otrzymała nagrodę MEN indywidualną III stopnia za dydaktykę w 1979 roku. Nagrodzona przez PAN za kierownictwo zespołem i udział w przygotowaniu Etnografii Polski. Przemiany kultury ludowej w 1981 roku. Przyznano jej nagrody przez Ministerstwo Kultury i Sztuki za: organizację bazy twórców ludowych (1997) i Nagrodę im. Z. Glogera (1998).
25 maja 2009 roku na Uniwersytecie Łódzkim, w Auli im. Profesora Wacława Szuberta, miało miejsce uroczyste odnowienie jej doktoratu. W czerwcu 2010 roku odbyła się w Łodzi konferencja „Antropolog w mieście i o mieście”, która była jej dedykowana, zorganizowana przez jej uczniów z etnologii łódzkiej.