Obserwacje i wywiady

6990150ab0Zbiór wywiadów terenowych jest otwarty i powiększa się z każdym rokiem. Podstawową jednostkę archiwalną tworzy wywiad z jednym informatorem. W zależności od przyjętej koncepcji badawczej, spisane wywiady mogą liczyć od jednej do kilkudziesięciu stron. Są one przechowywane w układzie chronologicznym, w zależności od kolejności wpływu do inwentarza.
W większości są to materiały rękopiśmiennicze, chociaż najstarsza część, ze względu na wartość historyczną informacji, została przepisana na maszynie. Nowszy fragment zbioru stanowią wydruki komputerowe przepisywane przez badaczy. Obecnie zbierane materiały do prac licencjackich i magisterskich są przechowywane na nośnikach cyfrowych.
Pośród zasobów zgromadzonych w archiwum wyróżnić należy materiały zgromadzone podczas badań nad pasterstwem wysokogórskim w Karpatach, kulturą robotniczą Łodzi, łódzkimi ewangelikami oraz w Bełchatowskim Okręgu Przemysłowym i we wsi Gramada w Bułgarii.

1. Badania nad pasterstwem wysokogórskim w Karpatach
Badania te prowadziliśmy w latach 1946–1966, a ich efektem jest bogaty zbiór fotografii, wywiadów i obserwacji. Fotografie wraz z opisami przechowywane są w formie kartoteki w układzie tematycznym i topograficznym. Wywiady dotyczą szałaśnictwa, pasterstwa, hodowli owiec, wyrobu sera, pożywienia ludności oraz roli migracji i kontaktów w kształtowaniu kultury ziem górskich. Materiały pochodzą z terenu Bośni, Polski, Rumuni, Słowacji, wschodniej Serbii oraz Węgier.

2. Badania nad kulturą robotniczą Łodzi
W archiwum znajdują się materiały z badań, które prowadziliśmy wraz ze studentami etnologii w latach 70. i 80. Dotyczą one wnętrza mieszkalnego, obyczajowości związanej z pracą zawodową, opieki nad małym dzieckiem, higieny, zdrowia, gier i zabawy, czasu wolnego młodzieży robotniczej. Ponadto zbiór zawiera oryginalne fotografie bądź ich reprodukcje przedstawiające dzielnice i osiedla, ulice i place, budynki fabryk, instytucje publiczne, sklepy, wnętrza mieszkań, uroczystości rodzinne, sposoby spędzania wolnego czasu. Są wśród nich również pocztówki imieninowe oraz widokówki.

3. Badania nad łódzkimi ewangelikami
Badania nad społecznością łódzkich ewangelików wraz ze studentami etnologii prowadziliśmy w latach 90. XX w. w ramach badań nad kulturą środowisk miejskich. Celem ich było odtworzenie historii mieszkającego w Łodzi środowiska ewangelików augsburskich (luteranów), opisanie ich obyczajowości, zwłaszcza tych jej aspektów związanych z religią. Realizowane były za pomocą ankiety oraz wywiadu pogłębionego i składały się z kilku etapów. W trakcie badań wstępnych poszukiwano informacji na temat wpływu odmienności etnicznej i religijnej na życie codzienne łódzkich ewangelików. W kolejnym etapie dokonywano weryfikacji uprzednich spostrzeżeń oraz prowadzono badania dotyczące tożsamości narodowej łódzkich ewangelików, zjawiska konwersji wyznaniowej, struktury społecznej środowiska, jego pochodzenia oraz stosunku do Kościoła katolickiego. W latach 1998–2000, dzięki dotacji otrzymanej ze środków Komitetu Badań Naukowych, przeprowadzono kwerendy w archiwach zarówno polskich, jak i zagranicznych, poszukując materiałów dotyczących działalności i powstania Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w Łodzi. Efektem tych badań jest książka Bronisławy Kopczyńskiej-Jaworskiej oraz Krzysztofa Woźniaka Łódzcy luteranie. Społeczność i jej organizacja, Łódź 2012 – Łódzkie Studia Etnograficzne, t. 41.

4. Badania w Bełchatowskim Okręgu Przemysłowym
Ciekawy i spójny zbiór tworzą wywiady, obserwacje oraz fotografie z badań nazywanych w Instytucie badaniami bełchatowskimi. W latach 1963–1966 prowadziliśmy je na zlecenie Komitetu Badań Rejonów Uprzemysłowionych PAN. Konieczność przeprowadzenia tego typu prac badawczych wiązała się z uruchomieniem dużej kopalni węgla brunatnego oraz elektrowni. Prace etnografów skoncentrowane były wokół problemu zmian, jakie nastąpiły w kulturze ludowej pod wpływem uprzemysłowienia. Realizowano tematy dotyczące rodziny, obrzędów recepcyjnych oraz czasu wolnego młodzieży wiejskiej. Badania te przyczyniły się do powstania kilku prac magisterskich oraz dwóch doktoratów: Olgi Mulkiewicz-Goldberg Zróżnicowanie wsi w Bełchatowskiem pod względem kulturowym oraz Marii Wieruszewskiej-Adamczyk Sankcje systemu kontroli społecznej wobec życia rodziny wiejskiej na przykładzie dwóch wybranych wsi pow. Bełchatowskiego. Obecne plany kolejnego przekształcenia tego terenu, czyli zalania odkrywki w celu utworzenia jeziora, podwyższa wartość tego zbioru.

5. Badania we wsi Gramada w Bułgarii
W archiwum posiadamy zbiór około 100 wywiadów i 200 fotografii wraz z negatywami z badań, które zespół polsko-bułgarski prowadził w 1967 r. Dotyczyły one przeobrażeń wsi bułgarskiej pod wpływem kolektywizacji rolnictwa, głownie zmian warunków bytowych oraz potrzeb kulturalnych mieszkańców. Materiały znajdujące się w archiwum dokumentują przede wszystkim życie rodzinne oraz warunki bytowe mieszkańców Gramady.