Oblicza choroby

Jesienne warsztaty antropologiczne. Spotkanie czwarte

Oblicza choroby w czasach płynnej nowoczesności

PROGRAM KONFERENCJI

Bytów, 8-10 listopada 2016 roku

 

W dniach 8-10 listopada 2016 r. w Bytowskim Zamku odbyły się Jesienne Warsztaty Antropologiczne (ogólnopolska konferencja naukowa), poświęcone Obliczom choroby w czasach płynnej nowoczesności.

 

Czasy płynnej nowoczesności stawiają przed nami wymóg mobilności, wymaga się od nas gotowości rozpoczynania wszystkiego od nowa, bo płynna nowoczesność nie da się ująć w określony kształt. To rzeczywistość charakteryzująca się fragmentarycznością, epizodycznością i małą stabilnością form kulturowych. Nasza tożsamość także podlega fragmentaryzacji, procesom rozproszenia osobowości. Stary profesor z Leeds, twórca pojęcia płynnej nowoczesności, pośród wielu znaczących jej kwantyfikatorów, wymienia i ten postulowany dziś wymóg: bycia zdrowym, sprawnym, wiecznie młodym. Tymczasem, niestety, chorujemy…

 

Zygmunt Bauman pisał: „Współcześnie (…) terminu «choroba» używa się często wymiennie z pojęciem «stanu wymagającego interwencji medycznej» (medical condition). To drugie pojęcie jest jednak tylko pozornie odpowiednikiem pierwszego. Po cichu wprowadza dodatkowe, nader istotne znaczenie, które przenosi kwestę «braku zdrowia» w całkiem inny wymiar, przesuwając akcent ze stanu na interwencję, której jakoby wymaga ów stan. (…) Dzisiaj z chorobą mamy do czynienia w chwili, gdy na scenę wkraczają lekarze”.

 

Choroba – mówią antropolodzy medyczni – ma dwa oblicza, jako że stanowi fenomen biologiczny i kulturowy. Susan Sontag pisała: „Choroba jest nocną stroną życia, naszym najbardziej uciążliwym obywatelstwem”. Przeżywana i diagnozowana, metaforyzowana i leczona – choroba może być postrzegana z dwóch głównych perspektyw. Biomedyczne oblicze choroby (ang. disease) to jej obrazy kliniczne, wsparte badaniami laboratoryjnymi, ujęte w ponumerowane jednostki chorobowe wg międzynarodowej klasyfikacji ICD-10, choroby leczone w poradniach specjalistycznych. Jej drugie oblicze (ang. illness) to domena kulturowych wyobrażeń, znaczeń, stereotypów, metafor, mitów, symboli, autoterapeutycznych narracji, potocznych rozumień i tradycyjnych eksplanacji. Lekarze i pacjenci inaczej widzą choroby, posługują się różnymi kodami. Pacjenci cierpią na illness, a lekarze diagnozują i leczą disease; to dwie strony tego samego medalu, dwa języki, dwa rodzaje dyskursów odpowiadających różnym, ale równoległym i tak samo prawdziwym poziomom doświadczenia. Czym jest dzisiaj choroba? Jakie przypisuje się jej znaczenia?

 

Humanistyczny namysł nad chorobą można rozpisać na wiele dyskursów:

 

Problemy ogólne

– medycyna ludowa, etnomedycyna, medycyna niekonwencjonalna, fitoterapia

– medykalizacja, demedykalizacja

 

Przestrzenie choroby – sposoby egzystencji (codzienność / niecodzienność)

– przychodnia

– szpital publiczny / szpital prywatny

– apteka

– dom, medycyna domowa, domowe sposoby leczenia

– sanatorium

– dom opieki

– hospicjum

– przestrzenie działań współczesnych uzdrowicieli (stadion, parafie i inne)

– choroba w mieście / choroba na wsi

 

Temporalny aspekt choroby

– choroby uleczalne / nieuleczalne

– choroby cywilizacyjne (rak, udar, zawał, bulimia, anoreksja, ortoreksja, otyłość i inne)

– choroby a imago mundi

 

Osoby

– status lekarza

– status pacjenta

– choroby męskie / choroby kobiece

– choroby młodych / choroby starych

– znachor, zielarz, babka, bioenergoterapeuta, trener (coach) i inni

 

Przestrzenie symbolicznej egzystencji choroby

– choroba jako metafora

– medycyna w przestrzeniach muzealnych

– choroba a sztuki wszelakie (literatura, plastyka, film, fotografia, muzyka)

– sztuka jako terapia

– nowa ikonosfera choroby (reklama, Internet i inne)

– językowy aspekt choroby – nowa leksyka, nowe pojęcia

– choroby duszy, choroby z miłości

 

Choroby a sacrum

– religijne i magiczne aspekty choroby i leczenia

– cudowne uzdrowienia

 

Dyskursy wykluczające

– choroby wstydliwe

– tabuizacja choroby, stygmatyzacja chorego i rodziny

– niepełnosprawność, kalectwo

 

Zagadnienia te stanowią jedynie ogólny zarys problematyki; zachęcamy do zaproponowania własnych konceptów.

 

Komitet organizacyjny: Ewa Nowina-Sroczyńska, Sebastian Latocha, Tomasz Siemiński, Maciej Kwaśkiewicz

 

***

 

Organizatorzy:

Muzeum Zachodniokaszubskie w Bytowie

Instytut Etnologii i Antropologii Kulturowej Uniwersytetu Łódzkiego

 

Miejsce:

Muzeum Zachodniokaszubskie w Bytowie

 

Termin:

8-10 listopada 2016 r.

 

Zgłoszenia:

  • etno@muzeumbytow.pl
  • 59 822 86 15 (Tomasz Siemiński) lub 59 822 86 19 (Maciej Kwaśkiewicz)
  • Muzeum Zachodniokaszubskie w Bytowie, 77- 100 Bytów, ul. Zamkowa 2