Łódzkie Seminaria Antropologiczne

Termin: 22 października 2025 r.

Organizatorzy: Instytut Etnologii i Antropologii Kulturowej UŁ, Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Oddział w Łodzi, Łódzki Dom Kultury.

• Czy mityczna narracja może być ustnie przekazywana przez ponad 7,5 tysiąca lat?
• Jak wygląda tradycyjna ontologia i kosmologia tubylczoamerykańskich Klamatów?
• Czym jest geomitoznawstwo i dlaczego stanowi ono wyzwanie dla współczesnych teorii mitu?

Na te pytania odpowiadał 22 października dr MICHAŁ ŻEROWSKI z Instytutu Etnologii i Antropologii Kulturowej UŁ w wykładzie podsumowującym projekt badawczy „Klamacki geomit o powstaniu Jeziora Kraterowego w świetle etnograficznych źródeł” („The Klamath geomyth about the formation of Crater Lake in light of ethnographic sources”).

Badania dr. Żerkowskiego w Ameryce Północnej, dotyczące transmisji kulturowej przekazu opowiadającego o erupcji wulkanu Mount Mazama, były pierwszym polskim przedsięwzięciem etnograficznym, etnohistorycznym i geomitoznawczym poświęconym kulturze maqlaqs, czyli Klamatów i Modoków, których tradycyjne terytorium znajduje się na przecięciu areałów kulturowych Płaskowyżu, Wybrzeża Północno-Zachodniego, Wielkiej Kotliny i Kalifornii, i którzy konstytuują dziś, razem z Pajutami Yahooskin, federalnie uznane Plemiona Klamackie, posiadające własny rezerwat w południowym Oregonie.

fot. Ronald Wójcik (WFH)

Termin: 8 grudnia 2025 r.

Organizatorzy: Instytut Etnologii i Antropologii Kulturowej UŁ, Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Oddział w Łodzi.

8 grudnia odbyło się spotkanie z Erikiem Seitovem – niezależnym badaczem i antropologiem społecznym z Uzbekistanu, odbywającym staż badawczy w  Instytucie Etnologii i Antropologii Kulturowej UW w ramach projektu IDUB UW „Global History and Anthropology”. Badania mgr. Seitova poświęcone są szyickim wspólnotom muzułmańskim w Federacji Rosyjskiej (region moskiewski i południowy Dagestan) oraz w Uzbekistanie.

Erik Seitov:
„In this lecture, I will discuss cultural traditions that accompany migrants as ‘baggage.’ When this ‘baggage’ enters a new social and cultural environment, its inner function and meaning change for the people who brought it. Even if cultural practices appear unchanged, the surrounding context in which they exist changes drastically. If we try to understand this context, we can learn more about the community in question. In the case of the annual practice of ‘shahsey-vahsey,’ which has been observed on the 10th day of the lunar month of Muharram and has been organised in Moscow since the 1990s, I present, using thick description as a methodology, how a new context affects this cultural practice locally. ‘Shahsey-vahsey’ in Moscow is not only a ‘folk’ mourning practice of rural immigrants from the Nakhichevan Autonomous Republic, but also a symbol that helps us understand post-Soviet Shia Muslim immigration trajectories, the presence of ‘Soviet religious patterns’ in the post-Soviet Islamic agenda, «competitions» between local and national levels, collective memory and trauma, and, finally, what this practice means to its participants."

[„W wykładzie przyjrzę się tradycjom kulturowym, które migranci przynoszą ze sobą jako symboliczny «bagaż». W nowym środowisku społecznym i kulturowym tradycje te nie pozostają niezmienne – ich znaczenia i funkcje ulegają przeobrażeniom. Nawet jeśli forma praktyk wydaje się taka sama, kontekst ich funkcjonowania zmienia się zasadniczo. To właśnie analiza tego kontekstu pozwala lepiej zrozumieć wspólnoty migrantów. Punktem wyjścia będzie coroczna praktyka «szahsej-wahsej», obchodzona dziesiątego dnia miesiąca muharram i organizowana w Moskwie od lat 90. XX w. Posługując się metodą opisu gęstego, pokażę, jak lokalny kontekst miasta migracyjnego wpływa na sposób przeżywania i znaczenie tej praktyki. «Szahsej-wahsej» w Moskwie to nie tylko żałobny rytuał wywodzący się ze środowisk wiejskich migrantów z Nachiczewańskiej Republiki Autonomicznej. To także ważny symbol, który otwiera perspektywę na postsowieckie trajektorie migracji szyickich muzułmanów, obecność «sowieckich wzorców religijnych» w postsowieckich formach islamu, napięcia między poziomem lokalnym a narodowym, a także na zagadnienia pamięci zbiorowej i traumy. Wreszcie – pozwala zrozumieć, jakie znaczenie praktyka ta ma dla jej uczestników”.]

fot. Anna Cieślewska
 

Termin: 25 marca 2026 r.

Organizatorzy: Instytut Etnologii i Antropologii Kulturowej UŁ, Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Oddział w Łodzi.

DR ANNA PRZYTOMSKA – antropolożka kulturowa, specjalistka w zakresie studiów andyjskich, prowadząca badania terenowe w Ekwadorze (2010–2012) i Peru (od 2013 roku). Zainteresowania badawcze prelegentki obejmują relacje człowiek–natura, praktyki lecznicze i szamanistyczne, historię rdzenną oraz teorię dekolonialną.

Wykład poświęcony był zjawisku mimetyzmu obserwowanemu wśród Keczua z Andów peruwiańskich (region Cusco). Stanowi on strategię relacyjną, poprzez którą – obok wymiany i drapieżności – Keczua wchodzą w relacje z bytami nie-ludzkimi, takimi jak góry, przodkowie czy Pachamama (Matka Ziemia). Omówione zostały dwa typy mimetyzmu: językowy i performatywny. Pierwszy, oparty na praktykach językowych, ma na celu oswojenie niebezpiecznej Inności poprzez symulację pokrewieństwa. Drugi, performatywny, oparty jest na praktykach cielesnych i rytualnych, których celem jest wywołanie relacji wymiany niezbędnej do wytwarzania zasobów – minerałów, dobrych plonów oraz licznych stad zwierząt. Zjawisko to zostało omówione na konkretnych przykładach etnograficznych, takich jak praktyki związane z pasterstwem (libacje alkoholowe podczas rytuałów pasterskich), wydobyciem minerałów szlachetnych (górnictwo) oraz praktykami szamanistycznymi (karpay, tj. inicjacja szamańska). Analiza mimetyzmu opierała się na badaniach etnograficznych prowadzonych w latach 2013–2023 w Andach peruwiańskich, wśród społeczności Q’eros – jednej z lokalnych grup Keczua zamieszkujących region Kordyliery Vilcanota. Q’eros stanowią niewielką społeczność wysokogórską o charakterze rolniczo-pasterskim, tradycyjnie endogamiczną. Ich sposób życia opiera się na modelu gospodarki wertykalnej, w którym różne piętra ekologiczne wykorzystywane są do prowadzenia zróżnicowanych form produkcji rolniczej i hodowlanej, ściśle powiązanych z lokalnym środowiskiem naturalnym.

Zapis spotkania na YouTube >>>